Krzysztof Ptaszyk - SUBIEKTYWNIE-AUROROWY BLOG KULTUROWY

   

Koniec pewnej epoki czy może dopiero początek? To chyba najważniejsze pytanie, jakie zadajemy sobie po pogrzebie Wisławy Szymborskiej. Już w kilkanaście godzin po tym jak noblistkę pożegnały tysiące ludzi, możemy przeczytać, że wydawnictwa planują reedycję tomików jej wierszy. Gotów jestem się założyć, że prace nad opublikowaniem ostatniego tomiku – „Wystarczy”, zaczęły właśnie nabierać tempa.

Tylko czy zainteresowanie twórczością noblistki okaże się trwalsze? I czy jej wiersze będą inspiracją dla kolejnych, młodych twórców? Czy staną się kultowe a może – w jakimś sensie – kontrkulturowe? W wierszu „Nieczytane” noblistka pisała:

Do dzieła Prousta
nie dodają w księgarni pilota,
nie można się przełączyć
na mecz piłki nożnej
albo na kwiz, gdzie do wygrania volvo.

 

Żyjemy dłużej,

ale mniej dokładnie

i krótszymi zdaniami.

[…]

Siedem tomów – litości.
Nie dałoby się tego streścić, skrócić,
albo najlepiej pokazać w obrazkach.

Nie ma chyba bardziej wymownej, a jednocześnie gorzkiej refleksji nad współczesnym zabieganiem, nad połykaniem intelektualnej papki zwanej popkulturą… Wisława Szymborska, chociaż prywatnie była osobą cichą i skromną, potrafiła wykazać się nie tylko błyskotliwą, ale i trochę złośliwą refleksją. Jak bardzo uniwersalne pozostaną jej wiersze, które pozwalają dostrzec niezwykłość w prostych, codziennych wydarzeniach? Dojrzeć w nich niestandardowe przenośnie i metafory?

Wydaje się, że wiodące trendy są w tej chwili odwrotne. Co roku wzrasta zainteresowanie bulwarową prasą i życiem ludzi znanych z tego, że są znani. Codzienność odzierana jest z wszelkich przenośni, wulgaryzowana i odsłaniana na widok publiczny bez cienia refleksji. Wisława Szymborska potrafiła w niebanalny sposób opowiadać o śmierci („Kot w pustym mieszkaniu”), wojnie („Koniec i początek”) czy abstrakcyjności przerastającej naszą wyobraźnię („Liczba pi”). Nikt tak jak ona nie potrafił zatrzymać ulotnej chwili w poetyckim kadrze („Mała dziewczynka ściąga obrus”). Czy taka refleksja nie jest potrzebna i dziś, kiedy głębsze przemyślenia wydają się niemodne? Trudno nie odnieść wrażenia, że w przestrzeni publicznej dominują ostatnio dwie skrajności. Chyba na dobre zapanowała moda na ekspresyjne uproszczenia, migawki z gazet, programów telewizyjnych czy stron internetowych, rozpalające wyobraźnię, ale nie skłaniające do solidnych przemyśleń. Od myślenia zwalniają medialni „eksperci”, którzy potrafiliby mówić i pisać godzinami (gdybyż pozwalał im na to czas antenowy albo cierpliwość czytelników!). Kłopot w tym, że z ich wypowiedzi nie wynika kompletnie nic wartościowego.      

Pozostaje mieć nadzieję, że pogrzeb Wisławy Szymborskiej nie stanie się końcem pewnej epoki. Epoki refleksji i odpowiedzialności za słowo.